Kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống PETROVIETNAM (27/11/1961-27/11/2026)
Những bước đi đầu tiên trên hành trình tìm kiếm dầu khí
Đặt nền móng cho những chuyến khảo sát đầu tiên
Trong hồi ức của ông Lê Văn Cự, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí, cơ duyên ông gắn bó với ngành dầu khí bắt đầu từ một lời căn dặn ở Genève năm 1954. Khi biết ông đang theo học trường mỏ tại Paris, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Văn Đồng đã gợi ý ông học thêm ngành dầu mỏ, bởi đây là lĩnh vực sẽ rất cần thiết trong quá trình xây dựng đất nước.
“Trở về Paris, tôi đã làm theo lời căn dặn ấy và được cấp chứng chỉ tốt nghiệp môn địa chất dầu khí”, ông Lê Văn Cự kể lại.
4 năm sau, ông Lê Văn Cự cùng ông Trần Văn Trị tham gia những chuyến khảo sát sơ bộ cùng chuyên gia N.K. Griaznov. Lời căn dặn về một ngành công nghiệp để xây dựng tương lai đất nước được hiện thực hóa bằng những công việc ban đầu như: nghiên cứu tài liệu địa chất, khảo sát thực địa, tìm hiểu những dấu hiệu dầu mỏ.
Đó cũng là thời kỳ Việt Nam từng bước chuẩn bị lực lượng cho công tác điều tra tài nguyên. Đầu tháng 7/1955, lớp chuyên viên địa chất được mở tại chùa Láng, Hà Nội, với 104 học viên. Điều kiện học tập còn thiếu thốn, chưa có điện, nhưng thầy trò vẫn miệt mài với những bài học đầu tiên về khoáng vật, địa chất, thăm dò.
Khóa học dự kiến kéo dài 6 tháng, song mới được 4 tháng, một số học viên đã phải lên đường nhận nhiệm vụ khi các chuyên gia Liên Xô, Trung Quốc đến Việt Nam. Từ lớp học ấy, nhiều người trưởng thành, giữ trọng trách quan trọng trong ngành dầu khí.
Trong những năm 1956-1959, thực hiện chủ trương của Chính phủ về công tác đào tạo, Bộ Giáo dục đã gửi một số học sinh sang Liên Xô và Rumani theo học ở các trường đại học về dầu khí, đồng thời đào tạo cán bộ địa chất, địa vật lý ở trong nước. Lực lượng cán bộ kỹ thuật này tuy số lượng ít và chưa có nhiều kinh nghiệm, nhưng sau khi ra trường đã tham gia ngay vào công tác điều tra, tìm kiếm thăm dò dầu khí ở miền Bắc Việt Nam.
Năm 1958, Chính phủ Việt Nam quyết định đề nghị Liên Xô giúp đỡ khảo sát, đánh giá triển vọng dầu khí. Khoảng cuối năm, ông N.K. Griaznov, chuyên gia của Viện Nghiên cứu khoa học địa chất thăm dò dầu mỏ toàn Liên bang (VNIGNI), sang Việt Nam giúp lập kế hoạch thăm dò.
Núi Lịch là một địa điểm đã lưu lại những dấu hiệu đáng chú ý từ nhiều thập niên trước. Trong một thung lũng nhỏ của suối Ngòi Giác, phía đông bắc sườn núi, người dân từng phát hiện chất mỡ nhờn lỏng màu nâu sẫm trong đá vôi dăm kết. Từ năm 1910, người Pháp đã bắt đầu khoan, đào hố để nghiên cứu. Hai giếng được ghi nhận khoan nông, sâu 52m và 22m; một giếng gặp vỉa cát màu đen có mùi dầu mỏ rất mạnh ở độ sâu 35m.
Những công việc ấy sau đó tạm dừng lại. Dấu hiệu dầu mỏ vẫn còn đó, nhưng khả năng tìm thấy dầu với trữ lượng có ý nghĩa chưa được làm sáng tỏ.
Trở lại vùng đất này, các nhà địa chất phải lập kế hoạch tìm hiểu từ những biểu hiện đã được ghi nhận, cần tiếp tục nghiên cứu ra sao và nên mở rộng khảo sát đến những địa bàn nào tiếp theo.
Bản kế hoạch nghiên cứu triển vọng dầu lửa đầu tiên
Qua quá trình khảo sát, đầu năm 1959, phái đoàn Liên Xô do Thứ trưởng Bộ Địa chất dẫn đầu đến làm việc tại Cục Địa chất Việt Nam. Tại đây, ông N.K. Griaznov trình bày bản “Kế hoạch công tác phát hiện những vùng có triển vọng dầu lửa ở nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” và bản “Đề nghị về dầu mỏ” tháng 1/1959.
Từ đó, chuyên gia đề nghị tiến hành nghiên cứu, đánh giá triển vọng dầu khí ở các vùng phát triển trầm tích cổ sinh thượng, trung sinh, tân sinh bị biến chất yếu nhất. Trước hết nghiên cứu địa tầng tướng đá trầm tích, làm cơ sở đánh giá triển vọng dầu khí ở các vùng và phân vùng thuận lợi, để tiến hành tìm kíếm, thăm dò dầu khí tỉ mỉ hơn.
Địa bàn ưu tiên cũng được xác định: dải giáp ranh phía bắc vùng trũng Hà Nội, nơi có các trầm tích Trias tướng biển, duyên hải và lục địa; cùng các lộ trình ở Đông Bắc Việt Nam, nơi phân bố chủ yếu các trầm tích cổ sinh thượng - Trias.
Theo đó, một phần nhiệm vụ được cho Liên đoàn lập bản đồ địa chất tỷ lệ 1/500.000 thực hiện; các viện nghiên cứu của Liên Xô đảm nhiệm phân tích bitum, xác định hóa thạch. Kết quả nghiên cứu sẽ là căn cứ lựa chọn những bước đi tiếp theo.
Như vậy, từ những dấu hiệu rời rạc và tài liệu cần phải kiểm tra, công tác tìm kiếm dầu khí dần xác định được địa bàn, nội dung và cách thức triển khai.
Hồi ức của ông Nguyễn Giao về giai đoạn tiếp nối cho thấy rõ những khó khăn thuở ban đầu: “Cán bộ làm về địa chất như chúng tôi lúc bấy giờ còn hiếm hoi lắm”. Được giao làm đội trưởng, ông vừa chuẩn bị trang thiết bị theo yêu cầu của chuyên gia, vừa liên hệ chính quyền địa phương và lo kinh phí cho từng chuyến đi.
Hành trang khảo sát chỉ có bản đồ địa hình, búa địa chất, sổ ghi chép, túi đựng mẫu đá và hóa thạch, ba lô, giày vải leo núi. Chưa được trang bị quần áo bảo hộ, các cán bộ có gì mặc nấy.
Những chuyến đi ấy tiếp nối bước chuẩn bị từ năm 1958, góp phần hình thành báo cáo “Triển vọng dầu khí ở nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”, hoàn thành tháng 4/1961. Từ lời căn dặn học thêm ngành dầu mỏ, những lớp học đầu tiên đến những chuyến đi khảo sát, khát vọng tìm kiếm dầu khí phục vụ đất nước đã từng bước được hiện thực hóa, đặt những viên gạch đầu tiên cho hành trình xây dựng và phát triển ngành dầu khí Việt Nam.