PETROVIETNAM và những lựa chọn không xuôi dòng
Kỳ 1: Khi phía trước chưa có con đường
Có những lựa chọn chỉ được nhìn thấy hết ý nghĩa sau nhiều thập niên. Nhưng vào thời điểm quyết định, người đưa ra lựa chọn không có được sự thuận lợi của một câu trả lời đã biết trước. Họ phải quyết định trong điều kiện nguồn lực hạn chế, kinh nghiệm chưa nhiều, công nghệ chưa làm chủ và phía trước chưa có một con đường được vạch sẵn.
1. Ngày 23/7/1959, khi đến thăm Khu công nghiệp Dầu khí Baku (Cộng hòa Azerbaijan), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói với các lãnh đạo và kỹ sư dầu khí của nước bạn rằng: “Tôi nghĩ Việt Nam chúng tôi có biển, nhất định sẽ có dầu, nhưng đang chiến tranh, chưa làm được. Tôi hy vọng và tin tưởng rằng sau khi Việt Nam kháng chiến thắng lợi, các đồng chí sẽ giúp chúng tôi tìm ra dầu, khai thác và chế biến dầu, xây dựng được khu công nghiệp dầu khí như Baku...”.
Ở thời điểm ấy, Việt Nam chưa có một ngành dầu khí theo đúng nghĩa. Chưa có mỏ dầu thương mại, chưa có hệ thống công trình ngoài khơi, chưa có đội ngũ kỹ sư đủ đông và cũng chưa có kinh nghiệm tổ chức một ngành công nghiệp có công nghệ phức tạp như dầu khí. Tầm nhìn đó của Bác vì thế đi trước năng lực thực tế rất xa.
Ngày 27/11/1961, Đoàn Thăm dò Dầu lửa số 36 được thành lập. Từ một tổ chức thăm dò ban đầu, từng bước hình thành hệ thống nghiên cứu, khảo sát, tìm kiếm dầu khí. Những công việc tưởng như rất xa với khả năng của một nền kinh tế còn nghèo khi đó lại trở thành những viên gạch đầu tiên của ngành công nghiệp mà nhiều năm sau mới có thể cho dòng dầu thương mại.
Điều đáng nói là trong hành trình ấy, rất ít câu trả lời đến ngay sau một quyết định. Một trong những lựa chọn quan trọng nhất xuất hiện vào đầu những năm 1980, khi Việt Nam quyết định hợp tác với Liên Xô để thăm dò và khai thác dầu khí ở thềm lục địa phía Nam. Ngày 19/6/1981, Lễ ký Hiệp định Liên Chính phủ Việt Nam – Liên Xô về việc thành lập Liên doanh Dầu khí Việt - Xô (nay là Liên doanh Việt – Nga Vietsovpetro).
Đó không chỉ là một thỏa thuận hợp tác kinh tế. Với Việt Nam lúc ấy, đây còn là một cách giải bài toán mà trong nước chưa đủ nguồn lực để tự mình giải quyết: làm thế nào đưa con người, thiết bị, công nghệ và kinh nghiệm vào một lĩnh vực hoàn toàn mới - tìm kiếm, khoan và khai thác dầu khí ngoài biển.
Những người trực tiếp tham gia những ngày đầu phải làm việc trong điều kiện khác xa với những gì ngành dầu khí sau này có được. Họ phải làm việc theo ba ca với áp lực phải nhanh chóng tìm ra dầu trong khi kinh nghiệm thực tế còn rất hạn chế. Câu hỏi khi ấy không phải làm thế nào để nâng sản lượng hay mở rộng thị trường. Câu hỏi đơn giản hơn nhiều nhưng cũng khó hơn nhiều: làm thế nào để tìm thấy dầu?
Ngày 24/5/1984, giếng khoan số 5 tại Bạch Hổ phát hiện dòng dầu công nghiệp. Hai năm sau, ngày 26/6/1986, tấn dầu thô thương mại đầu tiên được khai thác từ mỏ Bạch Hổ.
Lần đầu tiên, Việt Nam có đội ngũ trực tiếp tham gia tìm kiếm, khoan, khai thác và tổ chức vận chuyển dầu ngoài khơi. Lần đầu tiên, một hệ thống công trình biển được vận hành trong thực tế. Lần đầu tiên, những kiến thức được học từ tài liệu, từ chuyên gia và từ hợp tác quốc tế được kiểm nghiệm bằng chính điều kiện địa chất, biển và công trình của Việt Nam.
Nói cách khác, dầu không chỉ được tìm thấy dưới lòng đất. Một thứ khác cũng được hình thành: năng lực của con người để tìm kiếm và khai thác nguồn tài nguyên ấy.
Đây là điểm cần nhìn nhận khi nói về những năm đầu của PETROVIETNAM.
Và nếu chỉ kể rằng Việt Nam đã tìm thấy dầu vào năm 1984 và khai thác tấn dầu đầu tiên vào năm 1986, câu chuyện sẽ dừng ở một thành tựu. Nhưng nếu đặt câu hỏi vì sao những cột mốc ấy có thể xảy ra, sẽ thấy một quá trình dài hơn: đào tạo con người, xây dựng tổ chức, tiếp nhận công nghệ, tổ chức hợp tác, làm chủ thiết bị và từng bước hình thành phương thức vận hành một ngành công nghiệp mới.
Đó chính là “lựa chọn không xuôi dòng” đầu tiên. Không phải lựa chọn một công việc khó vì muốn chứng minh mình có thể làm được việc khó. Mà là lựa chọn một hướng đi mà đất nước cần, dù tại thời điểm bắt đầu, chưa có đủ những điều kiện để bảo đảm chắc chắn thành công.
Mỗi câu hỏi được giải quyết lại mở ra một câu hỏi mới. Đó là cách năng lực được tích lũy. Một ngành công nghiệp không hình thành bằng một quyết định hành chính duy nhất. Nó hình thành từ hàng nghìn quyết định kỹ thuật, tổ chức và đầu tư được nối lại trong nhiều năm. Vì vậy, khi nhìn lại truyền thống 65 năm ngành Dầu khí Việt Nam mà nòng cốt là PETROVIETNAM, điều đáng chú ý không phải chỉ là PETROVIETNAM, đã đi qua bao nhiêu cột mốc. Điều đáng chú ý hơn là từ một nơi chưa có con đường đã hình thành một đội ngũ có khả năng tự mở đường.
Và khi đã có năng lực ấy, thử thách tiếp theo lại xuất hiện. Bởi tìm thấy dầu chưa có nghĩa là đã hiểu hết mỏ dầu. Khai thác được dầu chưa có nghĩa là bài toán đã được giải quyết.
Ngay tại Bạch Hổ, những câu hỏi lớn hơn đang chờ phía trước. Đó là lúc một lựa chọn khác được đặt ra: Khi lời giải đầu tiên không đủ, có dám đi tiếp hay không?
Xem tiếp kỳ 2: Bạch Hổ và lựa chọn đi tiếp khi lời giải chưa rõ