Mở không gian phát triển mới cho Petrovietnam

Tư duy phát triển mới đòi hỏi sứ mệnh mới của Petrovietnam
Đề cập đến định hướng hoàn thiện thể chế trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, ông Tạ Đình Thi cho rằng, trong bối cảnh hàng loạt nghị quyết chiến lược đang được triển khai, Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và khát vọng vươn lên mạnh mẽ.

Những định hướng lớn về phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, cùng quá trình tổng kết Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam và xây dựng các chính sách mới về bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu đang đặt ra yêu cầu hoàn toàn mới đối với các ngành kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực dầu khí - năng lượng.

Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cũng đứng trước yêu cầu phải định vị lại vai trò và động lực phát triển. Yêu cầu của giai đoạn phát triển mới đòi hỏi Petrovietnam chuyển từ tư duy phát triển dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên sang kiến tạo các chuỗi giá trị năng lượng hiện đại, phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Nếu trước đây lợi thế của Petrovietnam chủ yếu nằm ở tài nguyên dầu khí, thì trong giai đoạn tới lợi thế cạnh tranh sẽ được quyết định bởi năng lực công nghệ, hạ tầng ngoài khơi và khả năng hình thành các chuỗi giá trị năng lượng mới.

Cùng với hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí, Petrovietnam cần mở rộng không gian phát triển sang các lĩnh vực như điện khí LNG, điện gió ngoài khơi, năng lượng mới và các ngành công nghiệp hỗ trợ năng lượng. Đây không chỉ là yêu cầu của quá trình chuyển dịch năng lượng mà còn là động lực để Tập đoàn tiếp tục giữ vai trò doanh nghiệp nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Luật Dầu khí cần mở rộng không gian thể chế
Từ yêu cầu phát triển mới của Petrovietnam, ông Tạ Đình Thi cho rằng Luật Dầu khí cũng cần được sửa đổi theo hướng mở rộng không gian thể chế, thay vì chỉ tập trung tháo gỡ khó khăn cho hoạt động khai thác dầu khí truyền thống.

Việt Nam sở hữu hơn 3.260km bờ biển cùng vùng biển rộng lớn - lợi thế hiếm có để phát triển kinh tế biển và năng lượng ngoài khơi. Sau nhiều thập niên hoạt động, Petrovietnam đã tích lũy được hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đội ngũ nhân lực chất lượng cao, các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, đội tàu dịch vụ và kho dữ liệu biển có giá trị.

Những nguồn lực này cần tiếp tục được khai thác để phục vụ các ngành công nghiệp mới, thay vì chỉ giới hạn trong hoạt động khai thác dầu khí. Giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở tài nguyên biển mà còn ở hệ sinh thái công nghiệp mà Petrovietnam đã tích lũy sau nhiều thập niên hoạt động ngoài khơi. Đây là nền tảng mà rất ít doanh nghiệp trong nước có được và hoàn toàn có thể trở thành lợi thế cạnh tranh khi phát triển điện gió ngoài khơi, LNG hay các ngành công nghiệp năng lượng mới.

Việc tận dụng đồng bộ hạ tầng, thiết bị và nguồn nhân lực sẵn có sẽ giúp Petrovietnam giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu khi tham gia các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, điều tra biển, khảo sát địa chất hay các dịch vụ kỹ thuật phục vụ phát triển năng lượng. Chính vì vậy, Luật Dầu khí (sửa đổi) cần được thiết kế theo hướng mở, tạo điều kiện để Petrovietnam phát huy tối đa lợi thế sẵn có và hình thành các chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng mới.

Bên cạnh đó ông Tạ Đình Thi đề xuất nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với những mô hình kinh doanh và công nghệ mới trong lĩnh vực dầu khí - năng lượng.

Thực tiễn phát triển đang đặt ra nhiều loại hình hoạt động chưa từng được quy định trong pháp luật hiện hành. Nếu chờ đến khi hoàn thiện đầy đủ hệ thống pháp luật mới triển khai thì có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển. Nếu được luật hóa phù hợp, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sẽ tạo không gian để doanh nghiệp mạnh dạn triển khai các mô hình mới trong phạm vi kiểm soát, rút ngắn khoảng cách giữa đổi mới công nghệ và hoàn thiện chính sách, thay vì phải chờ hệ thống pháp luật sửa đổi đầy đủ mới có thể triển khai.

Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực công nghệ và năng lượng.

Hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về năng lượng
Ở góc độ hoàn thiện thể chế, ông Tạ Đình Thi cho rằng Luật Dầu khí không thể được xem xét một cách độc lập mà cần đặt trong tổng thể quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về năng lượng, nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa các cơ chế phát triển dầu khí, điện lực, năng lượng tái tạo và bảo vệ môi trường.

Trong chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội thời gian tới sẽ có nhiều dự án luật quan trọng liên quan trực tiếp đến lĩnh vực này như Luật Điện lực (sửa đổi), Luật Bảo vệ môi trường cùng nhiều cơ chế, chính sách mới về phát triển điện gió ngoài khơi và năng lượng tái tạo.

Đặc biệt, đối với điện gió ngoài khơi, cần tiếp cận theo chuỗi giá trị thay vì chỉ tập trung vào các dự án phát điện. Theo đó, việc phát triển ngành phải gắn với khảo sát, điều tra biển, thiết kế, chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics, dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi và vận hành. Đây mới là hướng đi giúp nâng cao giá trị gia tăng trong nước, đồng thời phát huy tối đa lợi thế về hạ tầng, nhân lực và kinh nghiệm của Petrovietnam.

Việc đồng bộ giữa Luật Dầu khí với các đạo luật liên quan sẽ giúp hạn chế chồng chéo về cơ chế, tạo môi trường pháp lý minh bạch và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đầu tư.

Ông Tạ Đình Thi cũng nhấn mạnh vai trò của Hội Dầu khí Việt Nam, Petrovietnam, các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp trong việc tham gia góp ý chính sách để quá trình sửa đổi pháp luật thực sự xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn.

Theo ông, Luật Dầu khí (sửa đổi) chỉ thực sự thành công khi không chỉ tháo gỡ những vướng mắc của hoạt động dầu khí truyền thống mà còn mở ra không gian phát triển mới cho Petrovietnam trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và đổi mới mô hình tăng trưởng. Khi đó, một khuôn khổ pháp lý theo hướng kiến tạo sẽ giúp Petrovietnam phát huy tối đa những lợi thế đã tích lũy qua nhiều thập niên, mở rộng sang các chuỗi giá trị năng lượng mới và tiếp tục giữ vai trò hạt nhân trong bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển kinh tế biển và thực hiện các mục tiêu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.