Quản lý giá xăng dầu: Tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp

Ngày 30/9, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi đối với Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Hội nghị có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, hiệp hội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, cùng các thương nhân đầu mối kinh doanh và phân phối xăng dầu.

Dự thảo được Bộ Công Thương xây dựng nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về kinh doanh xăng dầu.

Theo Bộ Công Thương, dự thảo đã qua 4 lần xin ý kiến các thành viên Chính phủ và tiếp tục được hoàn thiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 488/TB-VPCP ngày 17/9/2026. Trong quá trình xây dựng, Bộ đã tổ chức nhiều vòng lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Điểm đáng chú ý trong lần sửa đổi này là cách tiếp cận mới đối với cơ chế quản lý giá xăng dầu, cùng với việc tái cấu trúc hệ thống phân phối, cắt giảm điều kiện kinh doanh và tăng cường quản lý bằng dữ liệu.

Doanh nghiệp chủ động quyết định giá, Nhà nước tăng hậu kiểm

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, tinh thần xuyên suốt của dự thảo là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước theo hướng minh bạch, ổn định, phù hợp với cơ chế thị trường; giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

Trong đó, cơ chế điều hành giá là một trong những nội dung có tác động trực tiếp tới doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Theo phương án đang được lấy ý kiến, Nhà nước sẽ không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay. Thay vào đó, doanh nghiệp được chủ động quyết định và công bố giá bán trong hệ thống trên cơ sở công thức và các nguyên tắc được quy định trong Nghị định.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh, đồng thời gắn quyền quyết định với trách nhiệm giải trình. Giá bán được kỳ vọng phản ánh sát hơn biến động của thị trường, thay vì phụ thuộc vào việc công bố giá cơ sở theo từng kỳ điều hành.

Tuy nhiên, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có ảnh hưởng lớn đến sản xuất, kinh doanh, đời sống nhân dân và an ninh năng lượng. Vì vậy, đổi mới cơ chế quản lý phải đồng thời bảo đảm Nhà nước vẫn có đầy đủ công cụ để điều tiết, giám sát và can thiệp khi cần thiết.

Một trong những thay đổi quan trọng được đặt ra là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp và tăng cường công khai, minh bạch dữ liệu. Theo đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường theo dõi nguồn cung, tồn kho, hệ thống phân phối và giá bán, qua đó kịp thời phát hiện, xử lý những vấn đề phát sinh trên thị trường.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho rằng, các quy định mới cần phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Công Thương, các bộ, ngành, cơ quan quản lý và UBND các tỉnh, thành phố, tránh tình trạng chồng chéo, bỏ sót hoặc đùn đẩy trách nhiệm.

Cùng với đó, việc ứng dụng dữ liệu điện tử trong quản lý được đặt ra theo hướng kết nối thông tin về nguồn cung, tồn kho, mạng lưới phân phối và giá bán. Đây được xem là nền tảng để chuyển phương thức quản lý từ kiểm soát bằng thủ tục sang giám sát dựa trên dữ liệu và trách nhiệm thực tế của doanh nghiệp.

Tăng quyền chủ động phải đi cùng trách nhiệm nguồn cung

Cùng với đổi mới cơ chế giá, Dự thảo Nghị định đặt trọng tâm vào việc tổ chức lại hệ thống phân phối xăng dầu. Bộ Công Thương định hướng rà soát, tái cấu trúc chuỗi phân phối, giảm các khâu trung gian và xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể từ tạo nguồn, nhập khẩu, sản xuất đến phân phối và bán lẻ.

Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng bởi quyền chủ động về giá chỉ có thể phát huy hiệu quả khi thị trường có hệ thống phân phối đủ minh bạch, cạnh tranh và vận hành ổn định.

Một yêu cầu khác được Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh là phải xác định rõ trách nhiệm của thương nhân trong bảo đảm nguồn hàng, duy trì tồn kho dự trữ và cung ứng xăng dầu, nhất là khi thị trường xuất hiện biến động lớn, thiên tai, bất ổn địa chính trị hoặc đứt gãy nguồn cung.

Quyền và trách nhiệm vì thế được đặt song hành trong cơ chế mới. Doanh nghiệp có thêm không gian chủ động trong quyết định kinh doanh nhưng đồng thời phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về nguồn cung, tồn kho, công khai thông tin và tuân thủ các nguyên tắc quản lý thị trường.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, trong hơn 2 tháng qua, Bộ Công Thương và Cục đã tiếp nhận nhiều ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có nhiều kiến nghị được gửi tới Thủ tướng Chính phủ và chuyển về Bộ. Cơ quan soạn thảo cũng trực tiếp mời một số doanh nghiệp đến trao đổi để làm rõ những vấn đề được phản ánh.

Theo ông Trần Hữu Linh, Dự thảo Nghị định đã được Chính phủ và Ban soạn thảo dành hơn 2 năm để hoàn thiện. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường xăng dầu có nhiều biến động, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi, công khai với các doanh nghiệp trong ngành, cơ quan báo chí, truyền thông và các đối tượng liên quan.

Với yêu cầu hoàn thiện Nghị định trong thời gian tới, Bộ Công Thương cho biết, những nội dung còn nhiều phương án sẽ tiếp tục được đánh giá tác động, làm rõ ưu điểm, hạn chế trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định. Những quy định tác động lớn đến doanh nghiệp và người tiêu dùng được xem xét kỹ lưỡng, bảo đảm tính khả thi khi đi vào thực tế.

Như vậy, thay đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu không chỉ là việc chuyển từ Nhà nước công bố giá cơ sở sang doanh nghiệp chủ động quyết định giá bán. Đằng sau sự thay đổi này là một cách tiếp cận quản lý mới, trong đó Nhà nước giảm can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh, đồng thời tăng cường hậu kiểm, minh bạch dữ liệu và trách nhiệm của từng chủ thể.

Mục tiêu cuối cùng là tạo dư địa để thị trường vận hành linh hoạt hơn, nhưng vẫn duy trì những công cụ cần thiết để bảo đảm nguồn cung, an ninh năng lượng và quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng trong những thời điểm thị trường biến động.